धेरै रुखका काठबाट बन्यो काष्ठमण्डप

पढ्न लाग्ने समय : 4 मिनेट

एउटै रुखको काठबाट काष्ठमण्डप बनेको किंवदन्ती परिवर्तन गर्दै काष्ठमण्डप फेरि तयार भएको छ । भूकम्पअघिको संरचनामा प्रयोग गरिएका काठ पाँचौँ शताब्दीका थिए तर काष्ठमण्डप सातौँ शताब्दीमा निर्माण गरिएको हो ।


वि.संं १९१० ताकाको स्केचमा काष्ठमण्डप । 

वि.सं. २०७२ वैशाखको भूकम्पले भत्काइदिएको काष्ठमण्डप पुनर्निर्माणमा देशका विभिन्न जङ्गलबाट ल्याइएका काठ प्रयोग गरिएको छ । त्यसैले गर्दा अब एउटै रुखको काठबाट बनेको भन्न नमिल्ने भएको हो ।



वि.संं २०७८ (माथि) र वि.संं २०३० (तल) सालको काष्ठमण्डप ।

काष्ठमण्डप पुनर्निर्माण समितिका अध्यक्षसमेत रहनुभएका बागमती प्रदेशका सांसद राजेश शाक्यले भन्नुभयो, “ठूला आकारका थाम चाहिने भएकाले महोत्तरीदेखि कञ्चनपुरसम्मका जङ्गलबाट काठ ल्याइएको छ ।” बीचमा रहेका चारवटा बडेमानका थाममध्ये एउटा पुरानो प्रयोगमा ल्याइएको छ भने बाँकी तीनवटा नयाँ बनाइएको छ । चार सय केभी विद्युत् प्रसारण लाइन विस्तारका क्रममा महोत्तरी र रौतहटको जङ्गलमा कटान गरिएका रुख ल्याइएका थिए । त्यस्तै अमलेखगञ्जमा पेट्रोलियम पाइप लाइन विस्तारका क्रममा काटिएका रुख पनि ल्याइएका थिए । कञ्चनपुरको शुक्ला फाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जबाट पनि काठ ल्याइएको छ । सालका ती काठ नेपाल वन निगममार्फत खरिद गरिएको हो ।




“पहिलेका काठ मुस्किलले पाँच प्रतिशत मात्र प्रयोगमा आइसके,” उहाँले भन्नुभयो, “पुराना काठ पुरातìव विभागलाई हस्तान्तरण गर्ने छौँ ।” पुराना काठको नमुना परीक्षणका लागि बेलायत पठाइएको थियो । परीक्षणबाट काष्ठमण्डपमा प्रयोग गरिएका काठ एक हजार वर्ष पुराना रहेको प्रमाणित भएको थियो । परीक्षणबाट अन्य काठ सालकै भएको पत्ता लागे पनि मेथ (थामको शिरानमा प्रयोग हुने काठ)को प्रजाति पत्ता लाग्न सकेन ।

पुरातìव विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले एउटै काठबाट काष्ठमण्डप निर्माण भएको किंवदन्ती मात्र रहेको तर एउटै काठबाट निर्माण सम्भव नभएको तर्क गर्नुभयो । किंवदन्तीअनुसार काष्ठमण्डप निर्माण गर्दा बचेको काठ भेडासिङमा राखिएको र त्यसको टुप्पा असनसम्म थियो भनिन्छ । त्यही बचेको काठको फेदमा दाँत दुःखेकाहरूले किला ठोक्ने गरेका थिए र हाल त्यहाँ किला ठोक्न बन्द गरिएको छ ।

पुनर्निर्माणका क्रममा काष्ठमण्डपमा काठबाहेक ढुङ्गा, माटो, इँटा, तामालगायत सामग्री नयाँ प्रयोग गरिएको छ । काष्ठमण्डपको बीचमा रहेको गोरखनाथको प्रस्तर मूर्ति नयाँ निर्माण गरिएको छ । चर्किएको मूर्ति प्रयोग गर्न नहुने मान्यताका कारण नयाँ मूर्ति निर्माण गरिएको हो र नयाँ मूर्ति पाटनका कलाकार नरेश महर्जनले निर्माण गर्नुभएको छ । पुरानो मूर्ति हनुमानढोका दरबार हेरचाह अड्डामा सुरक्षित राखिएको छ ।
काष्ठमण्डपभित्र रहेका दुईवटा काठका भ-याङमध्ये एउटा नयाँ निर्माण गरिएको छ भने अर्काे पुरानै प्रयोगमा ल्याइएको छ । धरहरा निर्माणका क्रममा खनेको, कालीमाटी र ताहाचलबाट माटो ल्याइएको छ । पुनर्निर्माणका क्रममा ढुङ्गा, तेलिया इँटा र झिँगटी इँटा भक्तपुरबाट ल्याइएको छ । तेलिया इँटा भुइँमा र झिँगटी इँटा छानामा प्रयोग गरिएको छ ।

काष्ठमण्डप पुनर्निर्माण समितिका अध्यक्ष शाक्यले काष्ठमण्डप पहिलो पटक २०७२ सालको भूकम्पमा ढलेको बताउँदै थप्नुभयो, “समय समयमा मर्मत सम्भार गरिएको भए भूकम्पमा ढल्ने थिएन । अब बनेको काष्ठमण्डप धेरै गुणा सबल छ । सातौँ शताब्दीको प्रविधि प्रयोग गरिए पनि गारोमा थप थाम राखिएकाले अझ बलियो बनेको छ ।” उहाँले पुनर्निर्माण कार्यमा करिब साढे ११ करोड रुपियाँ खर्च भएको बताउनुभयो ।

सन्दर्भ सामाग्री

प्रकृति अधिकारी
गोरखापत्र अनलाइन
नेपाल भाषा अनलाइन्
टोड र्याग्स्डेल 
ABOUT OUTDOORS
Manfred Sommer 
Henry Ambrose Oldfield

धेरै पढिएको

  1. सेतो दरबारमा आगलागीः नेपालमा दमकल भित्रियो, अत्तर फुटेर बग्दा वासनाले तीनै सहर मगमगायो
  2. चन्द्रज्योति विद्युत गृह उद्घाटनका अवसरमा श्री ३ चन्द्रशमशेरले दिएको 'स्पीच'
  3. "बानेश्वर क्षेत्रको बाटोमा गाडी देख्न पाउँदा निकै रमाइलो हुन्थ्यो"- श्रीहरि अर्याल
  4. ३ दशकअघि दशरथ रंगशालामा भागदाैडमा परि ९३ जना खेलप्रेमीले ज्यान गुमाए
  5. स्याल कराउने ताहाचलमा सेतो सोल्टी होटल
  6. नेपालको पहिलो सिनेमा घर, 'फस्ट सो' हेर्ने सधैं राजा
  7. यस्तो थियो नेपालले किनेको पहिलो पानी जहाज
  8. नेपालकै पहिलो बिजुली बत्ति बलेको घर
  9. पिचमा घोडा कुदाउँदा चिप्लिएर लड्ला भनि न्यूरोडको सडक आधा ग्राभ्रेल बनाइयो
  10. हिटलरले जुद्धशमशेरलाई दिएको ऐतिहासिक मोटर