विष्णुमती खोलाको हिउँदे पुल

पढ्न लाग्ने समय : 2 मिनेट

काठमाडौ उपत्यकामा बसोबास गर्ने मानिसहरुको धर्म परम्परा, संस्कृति तथा दैनिक जीवनसँग गाँसिएको विष्णुमती नदी कुनै बेला स्वच्छ र सफा थियो । मानिसहरु यहि नदीमा नुहाउँने गर्दथे कपडा धुने गर्दथे र पिउनको लागि पनि प्रयोग गर्दथे । समयकाल तथा उच्चतम जनसंख्या वृद्धी र चेतनाको कमीले आज विष्णुमती फोहोरको ढल समान भएको छ ।

यो नदी हिन्दुहरुको आस्थासँग जोडिएको बागमती नदीमा टेकु दोभानमा पुगेपछि मिसिएको छ । काठमाडौ उपत्यकामा बग्ने पवित्र बागमती नदीमा बागमती सहित सात मतीहरुको संगम हुने गर्दछ । यसैले बागमती नदीलाई सप्तमती पनि भन्ने गरिन्छ । सप्तमतीमा मणिमती (मनोहरा), इक्षुमती (टुकुचा), हनुमती (हनुमन्ते), भद्रमती (भचाखुशी), रुद्रमती (धोबीखोला), विष्णुमती, बाग्मती पर्दछन् । 

शिवपुरीको उत्तर तर्फबाट बागमती नदी बहने गर्दछ । बागमतीको मुलद्वार भएको हुँदा यसलाई बागद्वार भन्ने गरिन्छ । साथै बागमती नदीलाई शिवको मुखबाट उत्पति भएको हुँदा शिवगङ्गा पनि भन्ने गरिन्छ । यहि शिवपुरीको दक्षिणबाट भने विष्णुमतीको शुरुवात भएको छ । विष्णुमती नदीको मुलद्वार भएको हुँदा त्यस स्थानलाई विष्णुद्वार अथवा विष्णुपादुका भन्ने गरिन्छ । साथै विष्णुमती नदीलाई विष्णुको पाउ (खुट्टाको बुढी औँला)बाट उत्पति भएको मान्ने गरिन्छ ।

करिब १५ किमी लामो विष्णुमती नदीमा फोहोर फाल्ने कार्यले गर्दा दुषित भइ नदी जन्य जीवजन्तुहरु बस्दैनन् । जुन नदीमा कुनै पनि जीवजन्तु बस्दैनन् त्यस्ता नदीलाई मृत नदी भनिन्छ । अहिले विष्णुमती नदी पनि मृत नदी भएको छ । यो नदीको नजिकै पुग्नुभयो भने हातले नाक थुन्नु पर्ने हुन्छ । यस नदी किनारमा मानिसको सभ्यताको विकास भएको थियो भन्न पनि लाज हुने भइसकेको छ ।

यस नदी किनारको विभिन्न ठाँउमा मन्दिर पौवा तथा श्मशान घाटहरु रहेको छ । यस तस्विरमा विष्णुमती नदी तर्नको लागी बनाइएको हिउँदे पुल देख्न सकिन्छ । यो हिउँदे पुलसंगै मानिसहरु हिड्न मिल्ने पुल पनि रहेको थियो । तर पनि सहजताको लागी हिउँदमा पानीको बहाव कम हुने समयको लागि यस प्रकारको अस्थाइ पुल बनाउने गरिन्थ्यो । 
प्रस्तुतीः सुनिल उलक

 

सन्दर्भ सामाग्री
जोनाथन गुड, सन् १९६२

धेरै पढिएको

  1. सेतो दरबारमा आगलागीः नेपालमा दमकल भित्रियो, अत्तर फुटेर बग्दा वासनाले तीनै सहर मगमगायो
  2. चन्द्रज्योति विद्युत गृह उद्घाटनका अवसरमा श्री ३ चन्द्रशमशेरले दिएको 'स्पीच'
  3. ३ दशकअघि दशरथ रंगशालामा भागदाैडमा परि ९३ जना खेलप्रेमीले ज्यान गुमाए
  4. स्याल कराउने ताहाचलमा सेतो सोल्टी होटल
  5. नेपालको पहिलो सिनेमा घर, 'फस्ट सो' हेर्ने सधैं राजा
  6. यस्तो थियो नेपालले किनेको पहिलो पानी जहाज
  7. नेपालकै पहिलो बिजुली बत्ति बलेको घर
  8. पिचमा घोडा कुदाउँदा चिप्लिएर लड्ला भनि न्यूरोडको सडक आधा ग्राभ्रेल बनाइयो
  9. हिटलरले जुद्धशमशेरलाई दिएको ऐतिहासिक मोटर
  10. जङ्गबहादुर राणाको तलब कति थियो होला ? त्यो बेला एक रुपैँयामा २२ माना मसिनो चामल आउँथ्यो।